O Poglavlju 3 - Pravo poslovnog nastanjivanja i sloboda pružanja usluga

Teme poglavlja i pregovora

Sloboda pružanja usluga je jedna od četiri osnovne slobode koje obezbeđuje EU. Ona obuhvata i pravo poslovnog nastanjivanja u bilo kojoj državi članici EU. Poslovno nastanjivanje znači pravo započinjanja i obavljanja delatnosti u bilo kojoj državi članici. Države članice treba da obezbede da pravo osnivanja privrednih društava za državljane i pravna lica iz EU u bilo kojoj državi članici, kao i sloboda pružanja prekograničnih usluga, ne budu ometani od strane nacionalnog zakonodavstva, uz izuzetke navedene u UFEU. Ključni element pravnih tekovina EU u ovoj oblasti je Direktiva 2006/123 o uslugama na unutrašnjem tržištu, koja se u velikoj meri zasniva na sudskoj praksi Evropskog suda pravde. Cilj Direktive o uslugama je da u pružanju usluga uspostavi jedinstveno unutrašnje tržište otklanjanjem pravnih i administrativnih prepreka razvoju uslužnih delatnosti između država članica. Direktiva predstavlja horizontalni instrument koji pokriva širok spektar različitih usluga i koja utiče na značajan broj nacionalnih zakona i propisa. Pravne tekovine EU u ovom poglavlju takođe predviđaju pravila o regulisanim profesijama, kako bi se obezbedilo uzajamno priznavanje profesionalnih kvalifikacija između država članica. Za određene, regulisane profesije, neophodno je da bude sproveden minimalni zajednički program obuke, kako bi kvalifikacije bile automatski priznate u svim državama članicama EU. Ta pravila regulišu pitanje kvalifikacija za doktore medicine, stomatologe, medicinske sestre zadužene za opštu negu, babice, veterinare, farmaceute i arhitekte. Direktiva 2005/36/ EZ o priznavanju profesionalnih kvalifikacija predstavlja ključni zakonodavni akt u ovoj oblasti. Pravne tekovine EU o poštanskim uslugama imaju za cilj da obezbede pružanje univerzalne poštanske usluge i uspostavljanje unutrašnjeg tržišta poštanskih usluga i visokokvalitetne poštanske službe za krajnje korisnike. Uspostavljanje nezavisnog nacionalnog regulatornog organa u ovoj oblasti predstavlja ključnu tačku pravilnog sprovođenja propisa EU i dobrog funkcionisanja nacionalnih tržišta poštanskih usluga, a na kraju i unutrašnjeg poštanskog tržišta.

Za otvaranje pregovora u ovom poglavlju Srbiji je postavljeno jedno merilo:

– Srbija treba da dostavi Komisiji sveobuhvatnu i detaljnu strategiju za usaglašavanje sa pravnim tekovinama za profesionalne kvalifi kacije. Strategija mora da obuhvati sve neophodne reforme u pogledu usaglašavanja zakonodavstva i izgradnje institucionalnih kapaciteta za priznavanje profesionalnih kvalifi kacija stečenih u drugim državama članicama i za pružanje pomoći stručnjacima koji su se kvalifi kovali u Srbiji a žele da pružaju usluge u drugim državama članicama. Strategija takođe mora da obuhvati svako prilagođavanje obuka lekara, zubara, medicinskih sestara zaduženih za opštu negu, babica, farmaceuta i veterinara, što je neophodno za ispunjavanje minimalnih zahteva obuke navedenih u Direktivi 2005/36/EZ. Rok, nadležni organ i jasna naznaka odgovarajuće odredbe prava EU moraju biti precizirani za svaku aktivnost obuhvaćenu ovom strategijom.

Koja je korist i rezultat za Srbiju?

Pristupanjem EU, u oblasti prekograničnog pružanja usluga, privrednim subjektima te države (fizičkim i pravnim licima) omogućeno je slobodno pružanje usluga u svakoj državi članici Evropske unije, a da se u njima poslovno ne nastanjuju. Pružalac usluge može da prekogranično pruža usluge koristeći se svojim profesionalnim kvalifikacijama, po pravilu bez njihovog dodatnog priznavanja u toj državi članici. Država primalac može da zatraži da pružalac usluga prijavi da će pružati usluge, uz podnošenje dokaza o državljanstvu, profesionalnim kvalifikacijama i poslovnom prebivalištu u matičnoj državi. Ukoliko delatnost ima uticaj na javno zdravlje ili bezbednost, država članica ima pravo da ispita stepen profesionalnih kvalifikacija pružaoca usluga, kao i da zatraži da pružalac usluga pruži dokaze o osiguranju od profesionalne odgovornosti. Pravo poslovnog nastanjivanja omogućava poslovnim subjektima države članice da započnu i obavljaju privredne delatnosti na stabilan i kontinuiran način u jednoj ili više država članica EU. Priznavanje stručnih kvalifikacija stečenih u matičnoj državi je jedan od preduslova za osnivanje poslovnog prebivališta za obavljanje regulisanih profesija u drugoj državi EU. Lekarima, stomatolozima, farmaceutima, veterinarima, arhitektama, medicinskim sestrama opšte nege i babicama, kvalifikacije će u drugim državama članicama biti, po pravilu, automatski priznate. Regulisane profesije koje ne ulaze u sistem automatskih priznavanja kvalifikacija priznaju se u drugoj državi članici po opštem sistemu priznavanja. Profesionalne kvalifikacije će biti priznate ako je visina stručne osposobljenosti najmanje jednaka visini potrebnoj u drugoj zemlji članici. U oblasti poštanskih usluga, obaveza države članice je da obezbedi jednaku mogućnost obavljanja poštanskih usluga između više pružalaca usluga, radi poboljšanja kvaliteta poštanskih usluga. Namera je da se postigne potpuna liberalizacija poštanskih usluga, kako bi usluge postale dostupne potrošačima pod što povoljnijim uslovima. S tim u vezi, celishodno je da se javni operateri pripreme za izazove koje donosi potpuna liberalizacija poštanskog tržišta, ne dovodeći pri tom u pitanje obezbeđivanje dostupnosti i pružanja univerzalnih poštanskih usluga.